ΕΥΕΛΙΚΤΗ ΖΩΝΗ

Παροιμίες

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η λέξη παροιμία παράγεται από την πρόθεση παρά (που σημαίνει κοντά) και το ουσιαστικό οίμος (που σημαίνει δρόμος). Παροιμία λοιπόν είναι μια σύντομη λαϊκή φράση που λέγεται στους δρόμους και δηλώνει ή διδάσκει μια αλήθεια.
Οι φράσεις αυτές έχουν βγει από τη σοφία του λαού και από την πείρα χιλιάδων χρόνων. Ξεκίνησαν από γεγονότα που σνέβησαν στην καθημερινή ζωή και δίνουν παραδείγματα στους υπόλοιπους ανθρώπους.Μεταδίδονται από γενιά σε γενιά και συμπληρώνουν τη λαϊκή μας παράδοση. Μιλάνε αλληγορικά , είναι βγαλμένες απ' τη μεγάλη πείρα της ζωής και διδάσκουν τις νέες γενιές. Διακρίνονται για τη συντομία , την επιγραμματικότητα, τη θαυμαστή παραστατικότητα με τις έξοχες παρομοιώσεις.
Οι νεοελληνικές παροιμίες έχουν στενή σχέση τους με τις βυζαντινές , αντίθετα με τις αρχαίες με τις οποίες δεν έχουν κοινά. Οι παροιμίες χρησιμο-ποιούνταν από τα πολύ παλιά χρόνια και παροιμίες αναφέρονται ακόμη και στη Βίβλο.
Οι παροιμίες αναφέρονται στους μήνες, τις εποχές, τις γιορτές, τους φίλους, την οικογένεια, τα γράμματα, τα χρήματα, τα ζώα, τη ψευτιά, την πλεονεξία, την υποκρισία, τη φρονιμάδα, το κυνήγι του εύκολου κέρδους, τον εγωισμό και άλλα θέματα.
Πρώτοι συλλέκτες παροιμιών ήταν ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας και ο Αριστοτέλης και απ' τους νεότερους ο Νίκος Πολίτης. Οι παροιμίες μαζί με τις παραλλαγές τους αγγίζουν τις 120.000

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΜΗΝΕΣ

  1. Του Γενάρη το φεγγάρι παρά λίγο νάναι μέρα.
  2. Του Γενάρη το φεγγάρι λάμπει σαν μαργαριτάρι.
  3. Του Γενάρη το φεγγάρι ήλιος της ημέρας μοιάζει.
  4. Ο Γενάρης κι αν γεννάται του καλοκαιριού θυμάται.
  5. Το Γενάρη και αν γεννά του καλοκαιριού μηνά.
  6. Χιόνι έβρεξ' ο Γενάρης, όλοι οι μύλοι μας θ' αλέθουν.
  7. Κότα πίτα το Γενάρη και παπί τον Αλωνάρη.
  8. Γενάρη μήνα κλάδευε φεγγάρι μη γυρεύεις.
  9. Ο Φλεβάρης κι αν φλεβίσει, καλοκαίρι θα μυρίσει, μα αν δώσει και κακιώσει, μες στο χιόνι θα μας χώσει.
  10. Το Φλεβάρη είπαν να βρέξει και λησμόνησε να πάψει.
  11. Ο Φλάρης χωρίς νερό κουτσός μπάινει στο χορό.
  12. Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα.
  13. Μάρτη- Μάρτη δροσερέ και Απρίλη βροχερέ.
  14. Ξύλα φύλαγε το Μάρτη να μην κάψεις τα παλούκια.
  15. Αν κάνει ο Μάρτης δυο νερά κι ο Απρίλης άλλο ένα , χαρά σ' εκείνο το ζευγά πούχει πολλά σπαρμένα.
  16. Λείπει ο Μάρτης απ' τη Σαρακοστή;
  17. Μάρτης είναι χάδια κάνει πότε κλαίει πότε γελάει.
  18. Μάρτης γδάρτης και κακός παλουκοκαύτης.
  19. Ο Μάρτης ο πεντάγνωμος πέντε φορές εχιόνισε και πάλι το μετάνιωσε και πάλι ξαναχιόνισε.
  20. Μη σε γελάει ο Μάρτης το πρωί και χάσεις την ημέρα σου.
  21. Που έχει κόρη ακριβή του Μάρτη ήλιος μην τη δει.
  22. Κάθε Μάρτης και Σεπτέμβρης ίσα τα μερόνυχτα.
  23. Ο Μάρτης έβαλε το βοσκό μες στο καζάνι.
  24. Απρίλη, Απρίλη δροσερέ και Μάη με τα λουλούδια.
  25. Απρίλη και δε νήστεψες, Σαρακοστή δεν είδες.
  26. Στον έρημο τόπο το Μάη μήνα βρέχει.
  27. Ο Μάης ρίχνει τη δροσιά κι ο Απρίλης το λουλούδι.
  28. Χορτοθέρη Αλωνιστή ,ρώγα ρώγα γυαλιστή.
  29. Αύγουστε καλέ μου μήνα νάσουν δυο φορές το χρόνο.
  30. Του Αυγούστου το φεγγάρι παρά λίγο νάναι μέρα.
  31. Το Σεπτέμβρη τα σταφύλια ,τον Οκτώβρη τα κουδούνια.
  32. Το Δεκέμβρη και Γενάρη φύτευε καταβολάδες.
  33. Χιόνι του Δεκεμβρίου χρυσάφι του καλοκαιριού.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΓΙΟΡΤΕΣ

  1. Χριστούγεννα και Φώτα χιονισμένα καλά σημάδια για τα σπαρμένα.
  2. Χαρά στα Γέννα τα στεγνά, τα Φώτα χιονισμένα και τη Λαμπρή βρεχούμενη τ' αμπάρια γεμισμένα.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΦΙΛΟΥΣ

  1. Ο φίλος ο καλός στην ανάγκη φαίνεται.
  2. Δείξε μου το φίλο σου να σου πω ποιος είσαι.
  3. Οπόχει φίλον ακριβόν , έχει κομμάτι θησαυρόν.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ

  1. Κάλλιο πέντε και στο χέρι παρά δέκα και καρτέρει.
  2. Το χρήμα αν δεν το φας θα σε φάει.
  3. Έτσι και χάσεις το πουγκί σου όλοι οι φίλοι είναι εχθροί σου.
  4. Χέρια που δουλεύουν ποτέ δε ζητιανεύουν.
  5. Φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΘΕΜΑΤΑ

  1. Όποιος βιάζεται σκοντάφτει.
  2. Όποιος θέλει τα πολλά χάνει και τα λίγα.
  3. Όποιος λέει την αλήθεια έχει το Θεό βοήθεια.
  4. Όποιος κάηκε στο κουρκούτι, φυσάει και το γιαούρτι.
  5. Όποιος λυπάται το ραβδί του χάνει παιδί του.
  6. Όποιος λυπάται το ραβδί του χάνει το παιδί του.
  7. Όποιος δε θέλει να ζυμώσει δέκα μέρες κοσκινίζει.
  8. Όποιος λέει τον πόνο του βρίσκει τη γιατρειά του.
  9. Όποιος ζητάει τα πολλά χάνει και τα λίγα.
  10. Όποιος αδειάζει χωρίς να γεμίζει ,γρήγορα θα βρει τον πάτο.
  11. Όποιος ανακατεύεται με τα πίτουρα τον τρώνε οι κότες.
  12. Όποιος δε βλέπει πού πατά στη λάσπη θε να πέσει.
  13. Όποιος τον ύπνο αγαπά και τη δροσοπετζούλα πολλά καλά θα στερηθεί η εδικιά του γούλα.
  14. Όποιος μαγειρεύει ψέματα στο πιάτο του τα βρίσκει.
  15. Όποιος πέσει με στραβό αλήθωρος σηκώνεται.
  16. Όποιος παίζει με πίτουρα οι χοίροι τον ετρώνε.
  17. Αν δεν παινέψεις το σπίτι σου θα πέσει να σε πλακώσει.
  18. Η πολλή δουλειά τρώει τον αφέντη.
  19. Αυτός που δεν έχει μυαλό έχει πόδια.
  20. Καθαρός ουρανός αστραπές δε φοβάται.
  21. Ακάλεστος γάιδαρος στο γάμο τι γυρεύει;
  22. Ο λόγος σου με χόρτασε και το ψωμί σου φάτο.
  23. Βασιλική διαταγή και τα σκυλιά δεμένα.
  24. Από το ένα αυτί μπήκε κι από το άλλο βγήκε.
  25. Τούρκο είδες γρόσια θέλει κι άλλον είδες κι άλλα θέλει.
  26. Φασούλι το φασούλι γεμίζει το σακούλι.
  27. Τρελός ράφτης μακριά κλωστή.
  28. Καλύτερα έξυπνος παρά δυνατός.
  29. Η γλώσσα δεν έχει κόκαλα και κόκαλα τσακίζει.
  30. Κύλησε ο τέντζερης και βρήκε το καπάκι.
  31. Εδώ καράβια χάνονται βαρκούλες αρμενίζουν.
  32. Πνίγεται σε μια κουταλιά νερό.
  33. Όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος.
  34. Φωνάζει ο κλέφτης για να φύγει ο νοικοκύρης.
  35. Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα.
  36. Βάστα με να σε βαστώ ν' ανεβούμε στο βουνό.
  37. Τ' αγώι ξυπνά τον αγωγιάτη.
  38. Μικρό μικρό τ' αλώνι σου μα νάν' μοναχικό σου.
  39. Ο αψηλός είναι βοηθός του κοντού.
  40. Όμοιος στον όμοιο κι η κοπριά στα λάχανα.
  41. Στερνή μου γνώση να σ' είχα πρώτα.
  42. Παρηγοριά στον άρρωστο ώσπου να βγει η ψυχή του.
  43. Ήβρες τραπέζι κάθησε , ήβρες ξυλιές τραβήξου.
  44. Ξένος και στραβός είναι ίδια.
  45. Μύγα στο σπαθί του δεν κολλάει.
  46. Κάλλια στον τόπο σου γυμνός παρά στα ξένα στολισμένος.
  47. Άμα δεν προσέξει ο τσοπάνης τα πρόβατα, τα τρώει ο λύκος.
  48. Έχει κι η τρίχα τον ίσκιο της.
  49. Από ένα στόμα βγαίνει και σε χίλια αυτιά μπαίνει.
  50. Κι οι άγιοι φοβέρα θένε.
  51. Από μικρό κι από τρελό μαθαίνεις την αλήθεια.
  52. Σαν τη μύγα μες το γάλα.
  53. Ο ύπνος θρέφει τα μωρά κι ο ήλιος τα μοσχάρια.
  54. Ο ψεύτης και ο κλέφτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται.
  55. Η καλή η μέρα από το πρωί φαίνεται.
  56. Κάλλιο να σε ζηλεύουνε παρά να σε λυπούνται.
  57. Σε κλεισμένο στόμα δεν μπαίνει η μύγα.
  58. Χέρι καθαρό πλύσιμο δε θέλει.
  59. Τα καλύτερα τα σύκα τα πουλιά τα τρώνε.
  60. Αν έχεις τύχη διάβαινε και ριζικό περπάτει.
  61. Ο κόσμος τόχει τούμπανο και συ κρυφό καμάρι.
  62. Θες δόξα και τιμή μην κοιμάσαι την αυγή.
  63. Στόμα έχει και μιλιά δεν έχει.
  64. Γέρος όπου πολύ ζει κάτι του μέλλεται να δει.
  65. Έβαλ' ο κλέφτης τη φωνή να φύγει ο νοικοκύρης.
  66. Πιάσε το ξυπόλητο και πάρ' του τα παπούτσια του.
  67. Μην τάξεις σ' άγιο κερί και σε παιδί κουλούρι.
  68. Το σίδερο στη βράση του κολλάει.
  69. Το μήλο κάτω από τη μηλιά θα πέσει.
  70. Αγάλι-αγάλι γίνεται η αγουρίδα μέλι.
  71. Πότε πρόκοψε η καημένη ,το Σαββάτο που σημαίνει.
  72. Αν είσαι ακόμα και παπάς με την αράδα σου θα πας.
  73. Σαν σ' αρέσει μπάρμπα Λάμπρο ξαναπέρνα από την Ανδρο.
  74. Όπου ακούς πολλά κεράσια μικρό καλάθι βάστα.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΙΣ ΕΠΟΧΕΣ

  1. Τρεις μήνες είν΄η άνοιξη και τρεις το καλοκαίρι ,τρεις είναι το φθινόπωρο και τρεις βαρύς χειμώνας.
  2. Μη σε γελάσει ο βάτραχος ή το χελιδονάκι, αν δε λαλήσει τζίτζικας δεν είν' καλοκαιράκι.
  3. Από το θέρο ως τις ελιές δεν απολείπουν οι δουλειές.
  4. Ο χειμώνας αν δεν πιάσει κι ο χιονιάς αν δεν πλακώσει ,ούτε λάδι, ούτε στάρι, ούτ' ανθούς η γη θα δώσει.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ

  1. Οταν οι γονείς τρώγονται τ' αδέρφια δε χωνεύονται.
  2. Μην κλοτσάς τα γονικά σου,θα το βρεις απ' τα παιδιά σου.
  3. Αν τους γονείς σου δεν τιμάς, ποιος θα τιμήσει εσένα;
  4. Σόι πάει το βασίλειο.
  5. Των φρονίμων τα παιδιά πριν πεινάσουν μαγειρεύουν.
  6. Κάνε μάνα , κάνε κόρη, κάνε γιο και θυγατέρα.
  7. Της καλομάνας το παιδί το πρώτο νάναι κόρη.
  8. Κατά τη νύφη κι ο γαμπρός.
  9. Όλα τα στραβά ψωμιά η νύφη μας τα φτιάχνει.
  10. Καλή είναι η νύφη μας, μόν' είναι αλλήθωρη.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ

  1. Άνθρωπος αγράμματος ξύλο απελέκητο.
  2. Τώρα στα γεράματα μάθε γέρο γράμματα.
  3. Μ' όποιο δάσκαλο καθήσεις τέτοια γράμματα θα μάθεις.
  4. Μάθε νέος γράμματα να' χεις καλά γεράματα.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΜΕ ΖΩΑ

  1. Μ' ένα σμπάρο δυο τρυγόνια.
  2. Λείπει ο γάτος και χορεύουν τα ποντίκια.
  3. Όπου τρώει ο σκύλος γαβγίζει.
  4. Σκύλο που γαβγίζει μην τον φοβάσαι.
  5. Το είπαμε του σκύλου μας κι ο σκύλος της ουράς του.
  6. Όταν λαλούν πολλοί πετεινοί αργεί να ξημερώσει.
  7. Λαγός τη φτέρη έσειε κακό του κεφαλιού του.
  8. Κλούβια αυγά πουλιά δεν βγάζουν.
  9. Ο λύκος έχει τ' όνομα μα η αλεπού τη χάρη.
  10. Ο λύκος στην αναμπουμπούλα χαίρεται.
  11. Ο λύκος κι αν εγέρασε κι άσπρισε το μαλλί του, μήτε τη γνώμη άλλαξε μήτε την κεφαλή του.
  12. Φώναξε ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα.
  13. Παλιός γάιδαρος καινούρια περπατησιά δεν κάνει.
  14. Αν δεν κλοτσήσει ο γάιδαρος δεν τον ξεφορτώνουν.
  15. Δυο γάιδαροι εμάλωναν σε ξένον αχυρώνα.
  16. Είπ' ο γάιδαρος τον πετεινό κεφάλα.
  17. Κάλλιο γαϊδουρόδενε παρά γαϊδουρογύρευε.
  18. Το μεγάλο ψάρι τρώει το μικρό.
  19. Η αλεπού κι αν κρύβεται φαίνεται η ουρά της.
  20. Όσα δε φτάνει η αλεπού τα κάνει κρεμαστάρια.
  21. Ψόφησε το βόδι μας πάει η κολλιά μας.
  22. Νηστικό αρκούδι δεν χορεύει.
  23. Ένας κούκος δε φέρνει την άνοιξη.
  24. Η καμήλα δεν κοιτάζει την καμπούρα της.
  25. Πώς παν κόρακα τα παιδιά σου; Όσο παν τόσο μαυρίζουν.

ΠΑΡΟΙΜΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΑΦΟΡΑ ΘΕΜΑΤΑ

  1. Αν δε βρέξεις ποπό, ψάρια δεν τρως.
  2. Όποιος θέλει ν' αρέσει καθενού, δεν είναι φίλος κανενού.
  3. Παπούτσι από τον τόπο σου κι ας είν' και μπαλωμένο.
  4. Περασμένα ξεχασμένα.
  5. Καθαρός ουρανός αστραπές δε φοβάται.
  6. Όποιος δεν έχει μυαλό έχει πόδια.
  7. Άλλοι τα γένια επιθυμούν κι άλλοι τα' χουν και τα φτύνουν.
  8. Μάθε τέχνη κι ας τηνε κι αν πεινάσεις πιάστηνε.
  9. Όσο κι αν φάει ο κοντός δεν παίρνει άλλο μπόι.
  10. Πριν αποφασίσεις άσε να περάσει μια νύχτα.
  11. Όποιος δε βλέπει πού πατεί, στις λάσπες θε να πέσει.
  12. Ο ψεύτης κάνει οικονομία στους όρκους.
  13. Ο ψεύτης και ο κλέφτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται.
  14. Το καλό το παλικάρι ξέρει κι άλλο μονοπάτι.
  15. Το καλό όνομα δε λησμονιέται.
  16. Απ' όλα τα κακά η φτώχεια ζυγίζει ελαφρότερα.
  17. Αν έχεις τύχη διάβαινε και ριζικό περπάτει.
  18. Ο ύπνος του ενάρετου είναι γλυκός.
  19. Παπούτσι από τον τόπο σου κι ας είν' και μπαλωμένο.
  20. Πέτρα που κυλάει δε μαλλιάζει.
  21. Αν πρωιμήσει η μυγδαλιά κι ανθίσει το Δεκέμβρη , βαρύς χειμώνας κι όψιμος θε νάρθει να μας εύρει.
  22. Τα ράσα δεν κάνουν τον παπά.
  23. Ο βρεγμένος τη βροχή δεν τη φοβάται.
  24. Χωρίς ψωμί χωρίς κρασί παγώνει κι η αγάπη.
  25. Κάνε τα καλό και ρίξτο στο γιαλό.
  26. Άναβε το λυχνάρι σου προτού να σ' εύρει η νύχτα.
  27. Είν' ασημένια η μιλιά αλλά χρυσή η βουβαμάρα.
  28. Δεν υπάρχει δε μπορώ αλλά δε θέλω.
  29. Το παράδειγμα είναι το καλύτερο μάθημα.
  30. Μην κρίνεις για να μην κριθείς.
  31. Των πρώτων τα παθήματα των άλλων γεφύρια.
  32. Στου κουφού την πόρτα όσο θέλεις βρόντα.
  33. Του ήλιου κύκλος άνεμος του φεγγαριού χειμώνας.
  34. Ήθελες τα κι έπαθες τα.
  35. Το καλό το σύκο το τρώει η κουρούνα.
  36. Πήγε για μαλλί και βγήκε κουρεμένη.
  37. Όταν οι άλλοι αποτρυγούν εγώ καλάθια πλέκω.
  38. Όπου ακούς πολλά κεράσια κράτα και μικρό καλάθι.
  39. Ο καλός ο καπετάνιος στη φουρτούνα φαίνεται.
  40. Ο κόσμος το 'χει τούμπανο κι εγώ κρυφό καμάρι.
  41. Όσα παθαίνει το κορμί τα φταίει το κεφάλι.
  42. Κάλλιο αργά παρά ποτέ.
  43. Όποιος ψηλά κοιτά , συχνά στραβοπατά.
  44. Ένα μήλο την ημέρα το γιατρό τον κάνει πέρα.
  45. Οι πολλές γνώμες βουλιάζουν το καράβι.
  46. Από την πόλη έρχομαι και στην κορφή κανέλα.
  47. Όπως στρώσεις θα πλαγιάσεις.
  48. Δάσκαλε που δίδασκες και νόμο δεν εκράτεις.
  49. Στερνή μου γνώση να σ' είχα πρώτα.
  50. Κάνε το καλό και ρίξ' το στο γιαλό.
  51. Κάνουν ν' ανθίσουν τα κλαριά κι ο πάγος δεν τα' αφήνει.
  52. Η ομόνοια χτίζει σπίτια κι η διχόνοια τα γκρεμίζει.
  53. Όλο τον κόσμο ρώτα, μα το μυαλό σου πρώτα.
  54. Άκουε γέρου συμβουλή και παιδεμένου γνώση.
  55. Αν γειτονέψεις με κουτσό, θα μάθεις να κουτσαίνεις.
  56. Το θες ν' ακούσεις σήμερα , γι' αύριο νην τα' αφήνεις.
  57. Σε τάβλα που δεν έστρωσες το χέρι μην απλώνεις.
  58. Ο κακός χρόνος διαβαίνει, ο κακός γείτονας μένει.
  59. Η γλυκιά η γλώσσα βγάζει το φίδι από την τρύπα.
  60. Οι πολλές γνώμες βουλιάζουν το καράβι.
  61. Οι πάρα πολλοί έπαινοι είναι κουραστικοί.
  62. Μην καμαρώνεις την αρχή προτού να δεις το τέλος.
  63. Ο ψεύτης και ο κλέφτης τον πρώτο χρόνο χαίρονται.
  64. Τα' αμπέλι θέλει αμπελουργό και το καράβι ναύτη.
  65. Στερνή μου γνώση να σ' είχα πρώτα.
  66. Ήθελες τα κι έπαθες τα.
  67. Ας πηδάμε κι ας γελάμε για να λεν πως δεν πεινάμε.
  68. Αγαπάει ο Θεός τον κλέφτη, αγαπάει και το νοικοκύρη.
  69. Η καλή μέρα από το πρωί φαίνεται.
  70. Απ' τ' αγκάθι βγαίνει ρόδο κι απ' το ρόδο βγαίνει αγκάθι.
  71. Άπιαστα πουλιά χίλια στον παρά.
  72. Πουλάει μέρα κι αγοράζει νύχτα.
  73. Τον αράπη κι αν τον πλύνεις το σαπούνι σου χαλάς.
  74. Θιασερός παπάς θάβει και τους ζωντανούς.

©2006-2017 - 12/Θέσιο Δημοτικό Σχολείο Σίφνου. Κείμενα: Νίκος Προμπονάς - Βασίλης Σιμέλλης. Κατασκευή Ιστοσελίδας: Φραγκίσκος Λεμονής.