Πολιτιστικα Στοιχεια

Μεγάλες προσωπικότητες της Σίφνου

ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΡΥΠΑΡΗΣ (1870-1942)

Ο ποιητής Ιωάννης Γρυπάρης γεννήθηκε στον Αρτεμώνα της Σίφνου στις 17 Ιουλίου του 1870.'Εφυγε πολύ μικρός από τη Σίφνο. Τελείωσε τη Μεγάλη του Γένους Σχολή στην Κωνσταντινούπολη. Σπούδασε φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Σαν καθηγητής και ποιητής μετέφρασε αρχαίους συγγραφείς και εξέδωσε την ποιητική συλλογή «Σκαραβαίοι και Τερακότες». Στη Σίφνο υπηρέτησε σαν Σχολάρχης από το 1897 ως το 1899. Στη Σίφνο ήρθε για τελευταία φορά το 1914 και από τότε το νησί δεν τον είδε καθόλου. Tα ποιήματά του τα υπογράφει με το ψευδώνυμο «Αρτεμωνιάτης». O ανδριάντας του κοσμεί τον αύλειο χώρο του Δημοτικού Σχολείου Σίφνου στον Αρτεμώνα. Πέθανε στην Αθήνα το 1942.

ΚΛΕΑΝΘΗΣ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΟΣ "ΡΑΜΠΑΓΑΣ" (1850-1889)

Γεννήθηκε στη Σίφνο όπου και έμαθε τα πρώτα του γράμματα. Αργότερα στην Αθήνα έγινε δάσκαλος σαν τον πατέρα του. Δίδαξε για λίγο στην Ανδρο αλλά γρήγορα εγκατέλειψε την διδασκαλία κι έφυγε για την Πόλη.'Εγινε συντάκτης εφημερίδας κι έκανε μεταφράσεις έργων λογοτεχνίας. Η πατριωτική του δράση και τα άρθρα του για την Ελλάδα προκάλεσαν αντίδραση στην σουλτανική αστυνομία. Κυνηγημένος έρχεται στην Αθήνα και εκδίδει τον "Ραμπαγά". Επηρεασμένος από το κατάντημα του κράτους μαζί με τον Γαβριηλίδη σατιρίζουν, γι' αυτό συλλαμβάνονται και φυλακίζονται. Ο αδάμαστος δημοσιογράφος φυλακισμένος υποφέρει από τις κακουχίες, κλονίζεται η υγεία του και αυτοκτονεί στις 23 Μαΐου 1889. Το ποιητικό του έργο είναι σκορπισμένο στα 976 φύλλα του "Ραμπαγά". Η προτομή του φιλοτεχνημένη κοσμεί την πλατεία στην Απολλωνία.

ΣΤΕΛΙΟΣ ΣΠΕΡΑΝΤΣΑΣ (1888-1962)

Ο Στέλιος Σπεράντσας γεννήθηκε στη Σμύρνη αλλά καταγόταν από πατέρα από τη Σίφνο. Αποφοίτησε από την Ευαγγελική Σχολή και συνεργάστηκε με τις εφημερίδες Νέα Σμύρνη και Αρμονία. Πτυχιούχος της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου αναγορεύτηκε διδάκτωρ το 1915, υπηρέτησε ως ακτινολόγος στο στρατό ως το 1922. Το 1922 διορίστηκε διευθυντής στα ακτινολογικά εργαστήρια του αντιφυματικού εργαστηρίου στον Πειραιά και του νοσοκομείου Σωτηρία. Το 1932 απέκτησε δεύτερο πτυχίο, αυτή τη φορά από την Οδοντιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών και έφυγε στο Παρίσι, όπου ειδικεύτηκε στην ορθοδοντική. Παράλληλα ασχολήθηκε με την Παιδαγωγική και το 1908 ανέλαβε την οργάνωση της λειτουργίας των ελληνικών σχολείων της επαρχίας της Ροδόπολης του Πόντου. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1901 με την έκδοση της ποιητικής συλλογής «Ιάδες αύραι», ενώ είχε νωρίτερα τιμηθεί με το Α΄ βραβείο στον Πανιώνιο ποιητικό διαγωνισμό. Ακολούθησε, τέσσερα χρόνια αργότερα η συλλογή «Συμφωνίες». Ακολούθησαν ποιητικές συλλογές, λογοτεχνικές και ιατρικές μελέτες, θεατρικά έργα και κυρίως ποιήματα και πεζά για παιδιά.

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΜΑΚΡΑΚΗΣ (1830-1909)

Φιλόσοφος και Μέγας Θεολόγος. Φωτεινή φυσιογνωμία που γεννήθηκε στο χωριό Καταβατή της Σίφνου. Κοντά στο ναό της Ευαγγελίστριας είναι το σπίτι που γεννήθηκε. Το μνήμα του σκεπάζει πλάκα με επιγραφή. Η προτομή του είναι στην είσοδο της Καταβατής. Πέθανε στην Αθήνα στις 24 Δεκεμβρίου 1909. Ετάφη στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών και τα οστά του ήρθαν στη Σίφνο αργότερα. Τα φιλοσοφικά του έργα κυκλοφορούν ακόμα και σήμερα στη Σίφνο.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΜΑΡΙΔΑΚΗΣ (1890-1979)

Ο Γεώργιος Μαριδάκης ήταν καθηγητής στην έδρα του Ιδιωτικού Διεθνούς Δικαίου της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών και Ακαδημαϊκός.

ΑΓΓΕΛΟΣ ΚΟΣΜΗΣ (1880-1951)

Δικηγόρος και λαογράφος. Γεννήθηκε το 1880 στη Σίφνο. Δημοσίευσε ηθογραφικές μελέτες και βιβλία γύρω από τη ζωή της Σίφνου. Πέθανε το 1951.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΜΑΓΓΑΝΑΡΗΣ - ΔΕΚΑΒΑΛΛΕΣ

Γεννήθηκε το 1920 στην Αλεξάνδρεια από γονείς Σιφνιούς. Καθηγητής Πανεπιστημίου στις Η.Π.Α. βραβευμένος για τα ποιήματά του από την Ακαδημία Αθηνών. Πέθανε στην Αμερική και σύμφωνα με επιθυμία του η σορός του μεταφέρθηκε και ετάφη στη Σίφνο.

ΜΑΝΩΛΗΣ ΚΟΡΡΕΣ (1922-1998)

Θεατρικός συγγραφέας, Γεννήθηκε στη Σίφνο όπου και πέρασε τα παιδικά του χρόνια. Σπούδασε οικονομικά. Στο θέατρο εμφανίστηκε το 1950 με την κωμωδία «Παπαδόπουλος & Σια» από το θίασο του Β. Αργυρόπουλου-I.Λάσκαρη. Η παρουσία του Μ. Κορρέ στο ελληνικό θέατρο χωρίζεται σε δύο περιόδους: 1948-1951 και 1952-1976. Γνωστά έργα του «το διπλανό κρεβάτι» «οίκος ευγηρίας η ευτυχισμένη δύσις» «ο Μίδας έχει αυτιά γαϊδάρου» «η κεράτσα μου» «Χριστούγεννα στη θεμωνιά» κ.λ.π. Από το 1976 εγκαταλείπει το θέατρο και αναλαμβάνει τη Διεύθυνση του Μουσείου και Κέντρου Μελέτης του Ελληνικού Θεάτρου ως το θάνατο του που συνέβη το 1998.

ΑΡΙΣΤΟΜΕΝΗΣ ΠΡΟΒΕΛΕΓΓΙΟΣ (1850-1936)

Γεννήθηκε στο χωριό Εξάμπελα της Σίφνου το 1850. Σε ηλικία 15 ετών ένιωσε τους πρώτους ποιητικούς παλμούς. Τελείωσε το δημοτικό και ελληνικό σχολείο στη Σίφνο κι αργότερα στην Αθήνα φοίτησε στο γυμνάσιο. Κατόπιν γράφτηκε στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου. Τον ίδιο χρόνο έγραψε το ποίημα "Θησεύς". Τελειώνοντας το Πανεπιστήμιο της Αθήνας η δίψα του για μάθηση τον ωθεί στο Πανεπιστήμιο της Γερμανίας. Όλα αυτά τα χρόνια νοσταλγεί την Ελλάδα. Η ξενιτιά τον καταθλίβει και γράφει, γράφει, γράφει... Νοσταλγεί τη Σίφνο που ήταν δεμένος κι επισκέπτεται το νησί. Μόλις αντικρίζει τα βουνά της γράφει το ποίημα "Επιστροφή". Γυρνώντας στην Αθήνα διορίζεται Γραμματέας του Πανεπιστημίου 1892 - 1893. Βουλευτής στην επαρχία Μήλου αυτή την εποχή παντρεύεται την Αγλαΐα Βλάχου. 'Ολη του τη ζωή την πέρασε στη Σίφνο κι εμπνέεται στην ποίησή του από τη Σίφνο. Τα πάντα τον μαγεύουν, μεταβάλλεται σε ζωγράφο και ζωγραφίζει και γράφει. Στη Χρυσοπηγή έγραψε τα πιο πολλά ποιήματά του και θεατρικά έργα. Ο Προβελέγγιος ζούσε για την τέχνη και μόνο γι' αυτήν. Το 1914 τιμήθηκε κι έγινε Ακαδημαϊκός. Λίγο πριν πεθάνει είχε την ευτυχία να δει τον ανδριάντα του σμιλεμένο από τον Χαλεπά. Στην πανηγυρική γιορτή στη Σίφνο, στα αποκαλυπτήριά του εκφώνησε τον τελευταίο του λόγο στα 85 του χρόνια σαν να είχε προαισθανθεί το θάνατό του. Η προτομή του βρίσκεται στο προαύλιο του Γυμνασίου-Λυκείου Σίφνου στα Εξάμπελα.

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΧΡΥΣΟΓΕΛΟΣ (1780-1857)

Γεννήθηκε στον Αρτεμώνα της Σίφνου το 1780. Γιος του Αντωνίου Χρυσόγελου εφημέριου στον Άγιο Σπυρίδωνα Αρτεμώνα. Βοηθούσε τον πατέρα του στο αναλόγιο και η ψυχή του ποτίστηκε απ' την Ορθοδοξία. Οταν μεγάλωσε φοίτησε στη Σχολή του Παναγίου Τάφου. Αυτή η σχολή χαρακτηρίζεται κοινό εκπαιδευτήριο του Αρχιπελάγους και ήταν μεγάλη η συμβολή της σχολής αυτής στο φωτισμό του Γένους. Ο Χρυσόγελος διακρίθηκε για την φιλοτιμία, την ευαισθησία και την επιμέλειά του. Είχε μεγάλη δίψα να φανεί χρήσιμος στην πατρίδα του και το Γένος. Τα εφηβικά του χρόνια τα πέρασε στην μονή των Μαγγάνων, που ήταν ιδιοκτησία του. Μελετώντας τους αρχαίους 'Ελληνες συγγραφείς και τους Πατέρες της Εκκλησίας ποτίστηκε με φως ελληνικό και χριστιανικό. Στην Κωνσταντινούπολη συμπλήρωσε τον κύκλο των σπουδών του και γύρισε στη Σίφνο του κι ανέλαβε την Σχολαρχία του Παναγίου Τάφου και όλα τα φιλοσοφικά και γαλλικά μαθήματα. Για τον Χρυσόγελο αυτό ήταν το στεφάνωμα του μόχθου και των προσπαθειών του. Η φήμη του διέτρεξε όλη την Ελλάδα. Αξιόλογοι φιλόσοφοι έρχονταν για να τον γνωρίσουν. Λάτρευε το επάγγελμά του και σχολάρχευσε μέχρι την έκρηξη της Επανάστασης το 1821. Στο χωριό Εξάμπελα έκανε την οικογένειά του με τη σεμνή κόρη Κυριακούλα Μαρούλη. Δημιούργησε ευτυχισμένη οικογένεια και απέκτησε 4 κόρες που παντρεύτηκαν με επιφανείς Σιφνιούς: Προβελέγγιο, Χοροεπισκοπίδη, Διώνη, Δεκαβάλλα. Ο Χρυσόγελος εγκαταλείπει το Σχολείο του και το εμπιστεύεται στον άξιο μαθητή του Νικόλαο Σπεράντζα. Μαζί με 70 άλλους Σιφνιούς κατατάχτηκε στον Ιερό Αγώνα ενθουσιώδης αγωνιστής. 'Οταν ήρθε η μέρα της Ελευθερίας ο Καποδίστριας τον διάλεξε για να τον διορίσει πρώτο Υπουργό Παιδείας και Θρησκευμάτων το 1829 στο ελεύθερο πια κράτος. 'Οταν ο Καποδίστριας δολοφονήθηκε ο Χρυσόγελος συντετριμμένος κατέφυγε στη Σίφνο και δέχτηκε να γίνει δημοτικός σύμβουλος. Ταυτόχρονα δίδασκε δωρεάν ανώτερα μαθήματα στη Σχολή του Παναγίου Τάφου. Το 1843 ο βασιλιάς 'Οθων τον τίμησε με το αξίωμα του Γερουσιαστού και το 1849 έγινε Υπουργός Παιδείας Θρησκευμάτων και Δικαιοσύνης. Ο Χρυσόγελος μέχρι το τέλος της ζωής του αγωνίστηκε για τα εθνικά και ορθόδοξα δόγματα της φυλής μας. Η προτομή του κοσμεί την ομώνυμη πλατεία στο χωριό Αγιος Λουκάς.

ΘΕΟΔΟΣΗΣ ΣΠΕΡΑΝΤΖΑΣ (1888-1979)

Μέγας Λογοθέτης της Εκκλησίας της Ελλάδας. Διετέλεσε επίτροπος της Επικράτειας της Ιεράς Συνόδου επί 11 χρόνια. Διευθυντής περιοδικών, προσέφερε πολύτιμες υπηρεσίες στην Εκκλησία και το 'Εθνος. 'Ηταν μια εξαίσια μορφή, καλοσυνάτη φυσιογνωμία, δημιουργική φύση. Μια ζωντανή πνευματική παρουσία και μαχητής φλογερός της Ορθοδοξίας μας. Υπήρξε συγγραφέας, λογοτέχνης και ποιητής. Γόνος εκλεκτών Σιφνίων, γεννημένος στην Πόλη, μεγαλωμένος στη Σίφνο, έμαθε τα πρώτα του γράμματα στο δημοτικό σχολείο και στο Σχολαρχείο και διαπαιδαγωγήθηκε με την παράδοση της Σίφνου. Σπούδασε φιλολογία και σαν φοιτητής αρίστευσε στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Τότε πρωτοδημοσίευσε τα ποιήματά του που αξιολογήθηκαν από λογοτεχνικούς κύκλους. Το 1910 διορίστηκε στην Άνδρο Σχολάρχης που άφησε εποχή και άριστες αναμνήσεις. Το 1914 μετατέθηκε στην Αθήνα καθηγητής της Βαρβακείου Σχολής αλλά παραιτήθηκε σε λίγο καιρό από την εκπαίδευση. Διετέλεσε διευθυντής διανομών στο Υπουργείο Επισιτισμού, Νομάρχης Πρεβέζης κι εκδότης της αθηναϊκής εφημερίδας "Ελεύθερη Φλόγα". Το 1928 διορίζεται στα υψηλότερα καθήκοντα σαν Επίτροπος της Επικράτειας της Ιεράς Συνόδου. Η μεγάλη του αγάπη για την Εκκλησία τον ώθησε να συντάξει νόμους εκκλησιαστικούς. Η δικτατορία του Μεταξά τον βγάζει στο περιθώριο. Η Γερμανοϊταλική κατοχή τον βρίσκει μαχητή και συμπαραστάτη του λαού των Αθηνών. Ιδρύει καταφύγια, 70 ιατρεία κατατρεγμένων αδελφών μας και τιμάται με το Χρυσό Βραβείο της Ακαδημίας Αθηνών. Γλιτώνει από συλλήψεις ο ίδιος αλλά όχι και η σύζυγός του Ευτέρπη. Με τον βαθύ αυτόν πόνο προσπαθεί να προσφέρει ανακούφιση σε βασανισμένους ανθρώπους από τη θέση του γενικού διευθυντή του αθηναϊκού νοσοκομείου "Ελπίς". Ο Θεοδόσης Σπεράντζας ήταν ζωντανός ηγετικός παράγων της πατρίδας μας σε όλους τους τομείς εκκλησιαστικής, εθνικής, κοινωνικής και φιλανθρωπικής ζωής. Είχε ψυχική ευγένεια, μελίρρυτη ευφράδεια, ρητορικότητα, άπειρο πλούτο συναισθημάτων καλού οικογενειάρχη με εκλεκτά παιδιά εικόνας της πολυσύνθετης προσωπικότητάς του. Πέθανε το 1979.

ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΖΗΛΗΜΩΝ (1868 - 1944)

Ο Αντώνιος Ζηλήμων ήταν Αρεοπαγίτης, διετέλεσε δε και Πρόεδρος του Αρείου Πάγου. Γεννήθηκε το 1868 στο Κάστρο και πέθανε το 1944.

ΑΝΤΩΝΗΣ ΠΡΟΚΟΣ (1912-1993)

Ο Αντώνης Πρόκος ήταν διαπρεπής Σιφνιός δικαστής, λογοτέχνης, ποιητής, συγγραφέας και λάτρης της Σίφνου. Διετέλεσε Πρόεδρος Εφετών και βραβεύτηκε για τα ποιήματά του.

ΝΙΚΟΣ ΣΤΑΦΥΛΟΠΑΤΗΣ (1920-2006)

Γεννήθηκε στη Σίφνο στις 14 Οκτωβρίου 1920. Σπούδασε στη Σίφνο και την Αθήνα. Αφοσιώθηκε στη δημοσιογραφία, στην τέχνη του λόγου και αφιέρωσε τη δραστηριότητά του στην έκδοση εφημερίδας "Σιφναϊκά Νέα-Σιφναϊκή Φωνή". Δημοσίευσε ποιήματα, πεζά σε λογοτεχνικά περιοδικά και εφημερίδες της Αθήνας και της επαρχίας. Εξέδωσε ποιητικές συλλογές "'Οστρια", "Θαλασσινή συμφωνία", "Ανθολογία Σιφνίων ποιητών 1801-1984" «τα λαϊκά τραγούδια και τα κάλαντα της Σίφνου 1829-1980» και ασχολήθηκε με τη λαογραφία του νησιού του. Υπήρξε ένας λάτρης της Σίφνου. Πέθανε στην Αθήνα στις 20 Μαΐου 2006.

ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΤΣΕΛΕΜΕΝΤΕΣ (1878-1958)

Γεννημένος στο χωριό Εξάμπελα της Σίφνου το 1878. O Νικόλαος Τσελεμεντές έμεινε στην ιστορία ως ένας από τους μεγαλύτερους αρχιμάγειρες της εποχής. Σπούδασε μαγειρική στη Βιέννη και στη συνέχεια εξέδωσε το περιοδικό «Οδηγός Μαγειρικής» (1910), με συνταγές και συμβουλές από τη διεθνή κουζίνα. Το 1920 ταξίδεψε στην Αμερική όπου έκανε ανώτερες σπουδές και εργάστηκε σε μερικά από τα ακριβότερα εστιατόρια του κόσμου. Έγραψε πρώτος ολοκληρωμένο οδηγό μαγειρικής και έγινε πασίγνωστος για τη μπουγιαμπέσα και τη μπεσαμέλ. Πέθανε το 1958.

©2006-2017 - 12/Θέσιο Δημοτικό Σχολείο Σίφνου. Κείμενα: Νίκος Προμπονάς - Βασίλης Σιμέλλης. Κατασκευή Ιστοσελίδας: Φραγκίσκος Λεμονής.